Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp và nhu cầu phát triển bền vững ngày càng cấp thiết, chuyển đổi xanh đô thị đã trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, đôi khi, những thảo luận và hành động ban đầu lại chỉ tập trung vào các khía cạnh dễ thấy hoặc mang tính biểu tượng, mà chưa thực sự đi sâu vào bản chất và tính liên kết của vấn đề.
Mới đây, TS. Tạ Đình Thi, một chuyên gia trong lĩnh vực môi trường, đã đưa ra một quan điểm sâu sắc khi nhìn nhận về quá trình chuyển đổi xanh đô thị, đặc biệt là trong lĩnh vực quản lý rác thải. Theo ông, câu chuyện chuyển đổi phương tiện thu gom rác, chẳng hạn như từ xe chạy xăng dầu sang xe điện, mặc dù là một bước đi tích cực, nhưng không thể được xem là toàn bộ bức tranh của chuyển đổi xanh. Sự thay đổi này chỉ là một phần nhỏ, mang tính bề nổi, trong một hệ thống phức tạp và đòi hỏi sự thay đổi toàn diện hơn.
TS. Tạ Đình Thi nhấn mạnh rằng, để chuyển đổi xanh thực sự hiệu quả, chúng ta cần phải có một cái nhìn tổng thể, bao quát cả chuỗi giá trị của ngành quản lý rác thải. Điều này bao gồm nhiều công đoạn khác nhau, từ khâu khởi đầu là thu gom, đến vận chuyển, xử lý, và rộng hơn nữa là lồng ghép vào quy hoạch đô thị cũng như tận dụng sức mạnh của dữ liệu.
Đầu tiên, về **thu gom rác thải**, đây là công đoạn then chốt, quyết định chất lượng đầu vào cho các khâu xử lý sau này. Chuyển đổi xanh không chỉ là việc đưa xe rác mới vào sử dụng, mà còn là việc khuyến khích, thậm chí bắt buộc, việc phân loại rác tại nguồn. Nếu rác không được phân loại đúng cách từ hộ gia đình, các nỗ lực sau đó như tái chế, sản xuất phân compost sẽ gặp nhiều khó khăn và kém hiệu quả. Hạ tầng cho việc thu gom cũng cần được hiện đại hóa, bao gồm các điểm tập kết thông minh, phù hợp với mật độ dân cư và đặc điểm đô thị.
Tiếp theo là công đoạn **vận chuyển rác thải**. Đây là nơi mà việc thay thế các phương tiện cũ bằng xe điện hoặc xe sử dụng nhiên liệu sạch phát huy tác dụng rõ rệt. Tuy nhiên, hiệu quả không chỉ đến từ loại nhiên liệu, mà còn từ việc tối ưu hóa lộ trình vận chuyển, giảm thiểu quãng đường, thời gian và tần suất thu gom không cần thiết. Việc ứng dụng công nghệ định vị, quản lý đội xe và lên lịch trình thông minh có thể giảm đáng kể lượng khí thải carbon, tiếng ồn và chi phí vận hành.
Quan trọng hơn cả là **xử lý rác thải**. Đây là khâu cuối cùng và có tác động lớn nhất đến môi trường. Nếu chỉ thay đổi xe thu gom mà rác vẫn kết thúc ở các bãi chôn lấp lộ thiên, gây ô nhiễm đất, nước và không khí, thì mục tiêu chuyển đổi xanh vẫn còn rất xa vời. Chuyển đổi xanh yêu cầu các công nghệ xử lý tiên tiến hơn như đốt rác phát điện, sản xuất phân vi sinh từ rác hữu cơ, hoặc các nhà máy tái chế chất thải hiện đại. Mục tiêu cuối cùng là biến rác thải thành tài nguyên, giảm thiểu tối đa lượng chất thải phải chôn lấp.
Ngoài chuỗi vận hành trực tiếp, TS. Tạ Đình Thi còn đề cập đến hai yếu tố vĩ mô và chiến lược: **quy hoạch đô thị** và **quản lý dữ liệu**.
**Quy hoạch đô thị** đóng vai trò định hình cách rác thải được tạo ra và quản lý trong một thành phố. Một đô thị được quy hoạch thông minh sẽ tích hợp các khu vực thu gom rác, tuyến đường vận chuyển, và thậm chí vị trí của các nhà máy xử lý rác một cách hợp lý. Quy hoạch xanh còn bao gồm việc thiết kế các tòa nhà, khu dân cư để khuyến khích giảm thiểu rác thải, tái sử dụng và phân loại tại chỗ, tạo ra một hệ sinh thái đô thị ít phát thải hơn.
Cuối cùng, **dữ liệu** là nguồn lực vô giá để theo dõi, đánh giá và cải thiện toàn bộ hệ thống. Dữ liệu về khối lượng rác thải theo từng khu vực, loại rác thải, chi phí vận hành, hiệu quả xử lý, và mức độ tham gia của cộng đồng có thể cung cấp cái nhìn sâu sắc để các nhà quản lý đưa ra quyết định chính sách chính xác hơn. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT) trong quản lý rác thải sẽ giúp tối ưu hóa quy trình, dự báo xu hướng và giám sát hiệu quả môi trường một cách liên tục.
Nhìn chung, quan điểm của TS. Tạ Đình Thi làm rõ rằng chuyển đổi xanh đô thị không phải là một chuỗi các hành động riêng lẻ mà là một hệ thống các giải pháp đồng bộ và liên kết chặt chẽ. Nó đòi hỏi sự thay đổi trong tư duy từ phía các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và cả người dân. Chỉ khi mọi mắt xích trong chuỗi được cải thiện và vận hành hiệu quả theo hướng bền vững, chúng ta mới có thể kỳ vọng vào một đô thị xanh thực sự, nơi rác thải không còn là gánh nặng mà trở thành nguồn tài nguyên quý giá.
Nguồn: Nông nghiệp Môi trường
