Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn biến phức tạp, gây ra những hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng thường xuyên và khốc liệt, việc tìm kiếm các giải pháp đổi mới để bảo vệ cộng đồng là vô cùng cấp thiết. Vừa qua, tại Hà Nội, một hội thảo quốc tế đã quy tụ các chuyên gia, nhà hoạch định chính sách và tổ chức phát triển để cùng thảo luận về tiềm năng của trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số trong việc tăng cường khả năng chống chịu thiên tai, đặc biệt chú trọng đến vai trò của phụ nữ.
Thiên tai không chỉ gây thiệt hại nặng nề về kinh tế mà còn cướp đi sinh mạng và làm suy yếu cộng đồng. Từ những trận lũ quét, sạt lở đất đến bão lớn và hạn hán kéo dài, Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Các hệ thống cảnh báo truyền thống đôi khi chưa đủ nhanh nhạy hoặc khó tiếp cận đến những vùng sâu, vùng xa, nơi người dân dễ bị tổn thương nhất. Đây chính là lúc AI và công nghệ số có thể phát huy vai trò đột phá.
Các công nghệ tiên tiến như AI, dữ liệu lớn (Big Data) và Internet vạn vật (IoT) mang đến khả năng dự báo thiên tai chính xác hơn, kịp thời hơn. Chẳng hạn, AI có thể phân tích lượng lớn dữ liệu từ vệ tinh, cảm biến, trạm khí tượng thủy văn để đưa ra các mô hình dự báo lũ lụt, bão, sạt lở đất với độ chính xác cao hơn. Hệ thống cảnh báo sớm thông minh có thể gửi thông báo trực tiếp đến điện thoại di động của người dân, đặc biệt là những người sống trong vùng nguy hiểm, giúp họ có đủ thời gian sơ tán và chuẩn bị. Bên cạnh đó, AI còn hỗ trợ trong việc đánh giá thiệt hại sau thiên tai, tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực cứu trợ, và xây dựng các kế hoạch phục hồi hiệu quả hơn.
Công nghệ số còn cung cấp các nền tảng truyền thông hai chiều, cho phép người dân báo cáo tình hình, chia sẻ thông tin về mức độ thiệt hại hoặc nhu cầu cứu trợ một cách nhanh chóng. Các ứng dụng di động có thể cung cấp bản đồ vùng nguy hiểm, hướng dẫn sơ tán, và danh sách các điểm trú ẩn an toàn. Việc tích hợp các công nghệ này vào chiến lược giảm thiểu rủi ro thiên tai (DRR) được kỳ vọng sẽ giảm thiểu đáng kể số lượng thương vong và thiệt hại tài sản.
Tuy nhiên, hội thảo không chỉ tập trung vào khía cạnh công nghệ mà còn đặc biệt nhấn mạnh vai trò không thể thiếu của phụ nữ trong công tác phòng chống thiên tai. Thực tế cho thấy, phụ nữ thường là nhóm dễ bị tổn thương nhất trong các thảm họa tự nhiên do các yếu tố xã hội, kinh tế và văn hóa. Họ thường là người chịu trách nhiệm chăm sóc trẻ em, người già, người khuyết tật, và ít có khả năng tiếp cận thông tin, tài nguyên hoặc cơ hội ra quyết định. Thêm vào đó, trong nhiều trường hợp, phụ nữ và trẻ em gái có nguy cơ cao hơn đối với bạo lực giới và các vấn đề sức khỏe trong và sau thiên tai.
Mặc dù vậy, phụ nữ cũng là những tác nhân mạnh mẽ trong công tác phòng ngừa và ứng phó. Họ thường là những người tiên phong trong cộng đồng, có vai trò quan trọng trong việc truyền đạt thông tin, tổ chức cộng đồng và duy trì các mạng lưới hỗ trợ. Phụ nữ thường sở hữu kiến thức truyền thống về môi trường và cách thích nghi với các điều kiện tự nhiên tại địa phương. Việc trao quyền cho phụ nữ thông qua công nghệ số có thể tạo ra sự khác biệt lớn. Cung cấp cho họ quyền truy cập vào điện thoại thông minh, internet và các khóa đào tạo kỹ năng số sẽ giúp họ nhận được cảnh báo sớm, truy cập thông tin cứu trợ, và thậm chí tham gia vào quá trình ra quyết định của cộng đồng.
Các đại biểu tại hội thảo đã kêu gọi một cách tiếp cận toàn diện, không chỉ đầu tư vào công nghệ mà còn phải đảm bảo rằng các giải pháp này được thiết kế có tính đến giới và hòa nhập. Điều này bao gồm việc thúc đẩy sự tham gia bình đẳng của phụ nữ vào các ủy ban phòng chống thiên tai, phát triển các ứng dụng và hệ thống cảnh báo thân thiện với người dùng, dễ tiếp cận cho mọi đối tượng, và tổ chức các chương trình tập huấn kỹ năng số cho phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương khác. Việc thu thập và phân tích dữ liệu phân tách theo giới cũng rất quan trọng để hiểu rõ hơn về tác động của thiên tai lên các nhóm khác nhau và xây dựng chính sách phù hợp.
Tóm lại, sự kết hợp giữa sức mạnh của trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và sự lãnh đạo, tham gia của phụ nữ không chỉ là một giải pháp mà còn là yếu tố then chốt để xây dựng những cộng đồng kiên cường, có khả năng thích ứng và phục hồi nhanh chóng trước những thách thức của biến đổi khí hậu. Đây là con đường hướng tới một tương lai an toàn hơn, công bằng hơn cho tất cả mọi người.
Nguồn: Nông nghiệp Môi trường
