Tài nguyên nước đóng vai trò then chốt trong sự phát triển kinh tế – xã hội và đảm bảo môi trường sống bền vững. Tuy nhiên, dưới áp lực của biến đổi khí hậu, tăng trưởng dân số và công nghiệp hóa, nguồn nước đang ngày càng đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Nhận thức rõ điều này, Luật Tài nguyên nước 2023, có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2024, đã được ban hành, mang đến một cách tiếp cận toàn diện và đổi mới trong quản lý tài nguyên nước, đặc biệt nhấn mạnh vào khái niệm tuần hoàn nước.
Luật Tài nguyên nước 2023 không chỉ đơn thuần là một bản cập nhật pháp lý mà còn là một bước chuyển mình mang tính chiến lược, thay đổi tư duy từ khai thác và sử dụng theo kiểu tuyến tính sang mô hình tuần hoàn, nơi nước được coi là một tài nguyên quý giá cần được bảo tồn, tái sử dụng và phục hồi. Đây là một định hướng phù hợp với xu thế phát triển bền vững toàn cầu, hướng tới xây dựng một nền kinh tế xanh, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.
Khái niệm “tuần hoàn nước” trong luật không chỉ gói gọn trong việc tái sử dụng nước thải đã qua xử lý. Nó bao hàm một phạm vi rộng lớn hơn, từ việc tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nước trong mọi lĩnh vực (sinh hoạt, nông nghiệp, công nghiệp), thu gom và xử lý nước mưa, tái cấp nước cho các hệ sinh thái, cho đến việc áp dụng công nghệ tiên tiến để biến nước thải thành nguồn tài nguyên có giá trị. Mục tiêu cuối cùng là giảm thiểu lượng nước thô cần khai thác từ các nguồn tự nhiên, đồng thời giảm thiểu lượng nước thải xả ra môi trường, qua đó giảm ô nhiễm và bảo vệ các hệ sinh thái thủy sinh.
Một trong những điểm nổi bật của Luật Tài nguyên nước 2023 là việc gắn kết chặt chẽ trách nhiệm của các dự án đầu tư, đặc biệt là các dự án lớn, với điều kiện nguồn nước của khu vực. Điều này có nghĩa là, trước khi được cấp phép, các dự án sẽ phải đánh giá kỹ lưỡng về tác động đến nguồn nước, khả năng cung cấp nước và đặc biệt là phương án tuần hoàn, tái sử dụng nước của chính dự án đó. Quy định này nhằm đảm bảo rằng sự phát triển kinh tế không diễn ra một cách tùy tiện, gây áp lực quá mức lên tài nguyên nước vốn đã hữu hạn, mà phải gắn liền với ý thức bảo vệ và sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên này.
Để khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp và cộng đồng tham gia vào quá trình chuyển đổi này, Luật Tài nguyên nước 2023 cũng thiết lập các chính sách ưu đãi. Mặc dù chi tiết các chính sách này cần được cụ thể hóa bằng các văn bản dưới luật, nhưng tinh thần chung là sẽ có các hỗ trợ về tài chính, công nghệ, thuế, hoặc các hình thức khuyến khích khác cho những đơn vị đầu tư vào công nghệ xử lý nước thải tiên tiến, hệ thống tái sử dụng nước, hoặc các giải pháp tiết kiệm nước hiệu quả. Các chính sách này là động lực quan trọng để thúc đẩy sự thay đổi hành vi và đầu tư vào hạ tầng tuần hoàn nước.
Việc triển khai hiệu quả Luật Tài nguyên nước 2023 với trọng tâm tuần hoàn nước sẽ mang lại nhiều lợi ích to lớn. Trước hết, nó sẽ góp phần nâng cao an ninh nguồn nước quốc gia, giảm thiểu rủi ro thiếu nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt. Thứ hai, việc tái sử dụng nước sẽ giảm chi phí hoạt động cho các ngành công nghiệp, nông nghiệp, đồng thời tạo ra các cơ hội kinh doanh mới trong lĩnh vực công nghệ xử lý nước và dịch vụ môi trường. Thứ ba, giảm ô nhiễm nguồn nước sẽ cải thiện chất lượng môi trường sống, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và các hệ sinh thái tự nhiên. Cuối cùng, nó còn góp phần định vị Việt Nam là một quốc gia tiên phong trong việc áp dụng các nguyên tắc phát triển bền vững.
Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, quá trình chuyển đổi sang mô hình tuần hoàn nước cũng đặt ra không ít thách thức. Đó là chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ và hạ tầng, sự thiếu hụt nhân lực có chuyên môn cao trong lĩnh vực này, và đôi khi là rào cản về nhận thức của cộng đồng đối với việc sử dụng nước tái chế. Để vượt qua những thách thức này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức khoa học và cộng đồng, cùng với việc đầu tư mạnh mẽ vào nghiên cứu, phát triển công nghệ và giáo dục.
Nhìn chung, Luật Tài nguyên nước 2023 với việc đặt tuần hoàn nước làm yêu cầu mới trong quản trị tài nguyên là một bước tiến quan trọng, thể hiện tầm nhìn xa trông rộng của Nhà nước trong việc bảo vệ nguồn tài nguyên quý giá này. Đây là nền tảng vững chắc để Việt Nam hướng tới một tương lai bền vững, nơi nước không chỉ được quản lý hiệu quả mà còn được sử dụng một cách thông minh, khép kín, đảm bảo đủ nước sạch cho cả hiện tại và các thế hệ mai sau.
Nguồn: Nông nghiệp Môi trường
