Mới đây, thị trường giao dịch carbon nội địa tại Việt Nam đã chính thức ghi nhận những bước khởi đầu quan trọng, với việc thực hiện thành công một số giao dịch hạn ngạch phát thải. Cụ thể, sau hơn hai tháng vận hành ở giai đoạn ban đầu, đã có tổng cộng 7 giao dịch được thực hiện, chuyển nhượng 1.310 hạn ngạch trên sàn giao dịch carbon.
Dù số lượng giao dịch và hạn ngạch còn khiêm tốn, nhưng đây được xem là tín hiệu tích cực, đánh dấu sự hiện diện và hoạt động thực tế của một công cụ kinh tế quan trọng nhằm đạt được các mục tiêu về biến đổi khí hậu của Việt Nam. Việc hình thành và phát triển thị trường carbon là một trong những giải pháp trọng tâm mà Việt Nam đang triển khai để hiện thực hóa cam kết giảm phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050.
Thị trường carbon, còn được gọi là hệ thống mua bán phát thải (cap-and-trade), hoạt động dựa trên nguyên tắc cấp hoặc phân bổ một lượng hạn ngạch phát thải nhất định cho các doanh nghiệp. Mỗi hạn ngạch thường tương đương với quyền phát thải một tấn carbon dioxide (CO2) hoặc khí nhà kính tương đương. Các doanh nghiệp có lượng phát thải thấp hơn hạn mức được phép bán phần hạn ngạch dư thừa của mình cho các doanh nghiệp có lượng phát thải vượt quá giới hạn cho phép.
Cơ chế này tạo ra một động lực kinh tế mạnh mẽ, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch, cải tiến quy trình sản xuất để giảm phát thải. Thay vì chỉ tuân thủ quy định hành chính, doanh nghiệp giờ đây có thể nhìn thấy lợi ích tài chính từ việc giảm khí nhà kính, hoặc phải chịu chi phí nếu tiếp tục gây ô nhiễm. Điều này thúc đẩy một cuộc cách mạng xanh trong các ngành công nghiệp, hướng tới nền kinh tế ít carbon hơn.
Việt Nam đã và đang nỗ lực xây dựng khung pháp lý vững chắc cho thị trường carbon. Nghị định 06/2022/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-zôn, là cơ sở pháp lý quan trọng cho việc hình thành và phát triển thị trường carbon. Theo lộ trình, giai đoạn thí điểm vận hành thị trường carbon dự kiến sẽ kéo dài đến năm 2027, sau đó sẽ vận hành chính thức vào năm 2028.
Trong giai đoạn thí điểm, các hoạt động trao đổi, mua bán hạn ngạch và tín chỉ carbon được kỳ vọng sẽ cung cấp những bài học thực tiễn quý báu. Điều này giúp cơ quan quản lý và các bên liên quan đánh giá hiệu quả, xác định các thách thức, từ đó hoàn thiện hệ thống chính sách, quy định, công cụ giao dịch và cơ sở hạ tầng cần thiết cho một thị trường carbon hoạt động minh bạch, hiệu quả và bền vững.
Để thị trường carbon phát triển mạnh mẽ và thực sự đóng góp vào mục tiêu Net Zero, Việt Nam cần giải quyết nhiều thách thức. Trước hết là việc xác định chính xác tổng hạn ngạch phát thải quốc gia và phân bổ hợp lý cho từng ngành, từng doanh nghiệp. Hệ thống đo đạc, báo cáo và kiểm định (MRV) phát thải cần được xây dựng và vận hành hiệu quả, đảm bảo tính minh bạch và đáng tin cậy của dữ liệu.
Bên cạnh đó, việc nâng cao năng lực cho các doanh nghiệp trong việc hiểu rõ, tuân thủ và tham gia thị trường carbon là vô cùng cần thiết. Nhiều doanh nghiệp còn thiếu kinh nghiệm và kiến thức về các cơ chế giao dịch, định giá carbon cũng như các giải pháp công nghệ giảm phát thải. Việc hình thành các sàn giao dịch, các tổ chức tư vấn và trung gian tài chính sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các chủ thể tham gia thị trường.
Thị trường carbon không chỉ là một công cụ để giảm phát thải mà còn là cơ hội để Việt Nam thu hút đầu tư xanh, phát triển công nghệ tiên tiến và hội nhập sâu rộng hơn vào nền kinh tế carbon toàn cầu. Khi thị trường vận hành ổn định, nó có thể mở ra nguồn tài chính mới cho các dự án giảm phát thải, khuyến khích đổi mới sáng tạo và tạo ra các việc làm xanh.
Những giao dịch hạn ngạch carbon ban đầu là minh chứng cho quyết tâm của Việt Nam trong việc thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu. Dù còn ở giai đoạn sơ khai, nhưng thị trường carbon nội địa đang từng bước định hình, hứa hẹn sẽ trở thành một trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của quốc gia, đồng thời góp phần vào nỗ lực chung của thế giới trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.
Nguồn: VnEconomy
