Vào tháng Chín vừa qua, Nghị viện Châu Âu đã chính thức thông qua lập trường đàm phán về Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM). Đây là một bước tiến quan trọng, thể hiện quyết tâm của khối trong việc thiết lập một công cụ tài chính mang tính đột phá nhằm thúc đẩy hành động khí hậu toàn cầu và đảm bảo sự công bằng trong cạnh tranh. Quyết định này đặt ra những yêu cầu chặt chẽ hơn so với đề xuất ban đầu của Ủy ban Châu Âu, hướng tới một lộ trình giảm phát thải carbon quyết liệt hơn.
CBAM, hay còn gọi là thuế carbon biên giới, được thiết kế để đánh vào lượng phát thải carbon có trong các sản phẩm nhập khẩu vào Liên minh Châu Âu (EU). Mục tiêu chính của cơ chế này là ngăn chặn hiện tượng ‘rò rỉ carbon’ – tình trạng các công ty trong EU chuyển hoạt động sản xuất sang các quốc gia có tiêu chuẩn môi trường lỏng lẻo hơn để tránh chi phí giảm phát thải. Bằng cách áp thuế carbon lên hàng hóa nhập khẩu, EU muốn đảm bảo rằng các sản phẩm từ bên ngoài cũng phải tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường tương tự như các sản phẩm nội khối, qua đó duy trì sân chơi bình đẳng và khuyến khích các đối tác thương mại toàn cầu đầu tư vào công nghệ xanh.
Theo lập trường vừa được Nghị viện Châu Âu thông qua, phạm vi áp dụng của CBAM sẽ được mở rộng so với đề xuất ban đầu. Cụ thể, các nghị sĩ đề xuất bao gồm các sản phẩm nhôm, hydro và polyme vào danh sách các mặt hàng chịu thuế, ngoài các mặt hàng đã được đề xuất trước đó như sắt thép, xi măng, phân bón và điện. Một điểm đáng chú ý khác là yêu cầu mở rộng cơ chế này bao gồm cả phát thải gián tiếp – tức là lượng khí thải phát sinh từ việc sản xuất điện được sử dụng trong quá trình sản xuất hàng hóa. Điều này cho thấy cam kết toàn diện hơn của EU trong việc đánh giá tổng thể dấu chân carbon của các sản phẩm nhập khẩu.
Một trong những điểm gây tranh cãi và cũng là dấu ấn của Nghị viện trong đàm phán là lộ trình loại bỏ trợ cấp miễn phí phát thải cho các nhà sản xuất EU trong Hệ thống Giao dịch Phát thải (ETS) của EU. Nghị viện đề xuất đẩy nhanh quá trình này, yêu cầu loại bỏ hoàn toàn các khoản miễn phí phát thải trong vòng một thập kỷ, bắt đầu từ năm 2027 và kết thúc vào năm 2032. Điều này nhanh hơn đáng kể so với đề xuất của Ủy ban Châu Âu, vốn dự kiến quá trình chuyển đổi kéo dài đến năm 2036. Việc loại bỏ nhanh chóng các khoản miễn phí này nhằm đảm bảo rằng các nhà sản xuất EU cũng phải đối mặt với toàn bộ chi phí carbon của họ, qua đó tăng cường động lực đổi mới và chuyển đổi xanh.
Về việc sử dụng doanh thu từ CBAM, Nghị viện Châu Âu đã đề xuất rằng toàn bộ doanh thu thu được từ cơ chế này sẽ được phân bổ vào ngân sách của EU để hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh, đặc biệt là ở các quốc gia thành viên và các nước kém phát triển (LDCs). Điều này nhấn mạnh mục tiêu kép của CBAM: vừa là công cụ khí hậu, vừa là nguồn tài chính tiềm năng để thúc đẩy các dự án bảo vệ môi trường và phát triển bền vững trên quy mô toàn cầu.
Quyết định này của Nghị viện Châu Âu là một phần quan trọng trong gói chính sách ‘Fit for 55’ của EU, nhằm đạt được mục tiêu giảm ít nhất 55% lượng phát thải khí nhà kính ròng vào năm 2030 so với mức năm 1990. CBAM được kỳ vọng sẽ đóng vai trò then chốt trong việc hiện thực hóa các cam kết của EU theo Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu, bằng cách tạo ra một cơ chế khuyến khích các quốc gia ngoài EU áp dụng các chính sách carbon tương đương hoặc chịu chi phí carbon khi xuất khẩu sang thị trường EU.
Đối với các quốc gia xuất khẩu hàng hóa sang EU, đặc biệt là những nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào năng lượng hóa thạch và có cường độ phát thải cao, CBAM sẽ tạo ra một áp lực đáng kể. Các doanh nghiệp sẽ phải bắt đầu tính toán và báo cáo lượng phát thải carbon của sản phẩm, đồng thời đầu tư vào công nghệ sạch hơn để giảm thiểu chi phí thuế carbon. Điều này có thể dẫn đến sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu và thúc đẩy các nhà sản xuất trên thế giới xem xét lại chiến lược phát thải của mình.
Sau khi Nghị viện Châu Âu đã thông qua lập trường của mình, các cuộc đàm phán ba bên (‘trilogues’) sẽ được tiến hành giữa Nghị viện, Hội đồng Liên minh Châu Âu và Ủy ban Châu Âu để thống nhất phiên bản cuối cùng của CBAM. Quá trình này dự kiến sẽ kéo dài, nhưng với sự quyết tâm mạnh mẽ từ tất cả các bên, cơ chế này hứa hẹn sẽ sớm trở thành một phần không thể thiếu của chính sách thương mại và khí hậu của EU, định hình lại cách thức kinh doanh trên trường quốc tế và đẩy nhanh cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.
Nguồn: Nông nghiệp Môi trường
