Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang diễn ra mạnh mẽ và áp lực về phát triển nông nghiệp bền vững ngày càng tăng, các phương pháp canh tác thân thiện với môi trường đang trở thành hướng đi tất yếu. Mới đây, một mô hình sản xuất lúa theo hướng phát thải thấp đã ghi nhận những kết quả tích cực, cho thấy tiềm năng to lớn trong việc hài hòa giữa lợi ích kinh tế của người nông dân và bảo vệ hệ sinh thái.
Theo báo cáo từ chương trình thử nghiệm, việc áp dụng các quy trình sản xuất lúa giảm phát thải đã mang lại hiệu quả kép. Điều đáng chú ý là, dù giảm thiểu đáng kể các yếu tố đầu vào, mô hình này không chỉ duy trì được năng suất mà còn vượt trội hơn so với phương pháp canh tác truyền thống. Cụ thể, năng suất lúa trong mô hình đạt bình quân 7,63 tấn/ha, cao hơn ruộng đối chứng 0,48 tấn/ha. Kết quả này không chỉ khẳng định tính khả thi mà còn mở ra triển vọng cho việc nhân rộng mô hình.
Canh tác lúa phát thải thấp không đơn thuần là việc cắt giảm bừa bãi mà là một quy trình khoa học, tối ưu hóa các yếu tố sản xuất để đạt được hiệu quả cao nhất. Một trong những trụ cột của phương pháp này là quản lý nước hợp lý, điển hình là kỹ thuật tưới “ướt khô xen kẽ” (AWD). Thay vì duy trì mực nước cao liên tục trong ruộng, kỹ thuật AWD cho phép ruộng lúa được khô gián đoạn. Điều này giúp giảm lượng nước tưới tiêu đáng kể, tiết kiệm chi phí bơm và công sức cho nông dân. Quan trọng hơn, việc gián đoạn ngập nước còn hạn chế quá trình phân hủy yếm khí của chất hữu cơ trong đất, từ đó giảm phát thải khí mêtan (CH4) – một loại khí nhà kính có tiềm năng gây ấm lên toàn cầu cao gấp hàng chục lần so với CO2.
Bên cạnh quản lý nước, việc tối ưu hóa sử dụng phân bón cũng là yếu tố then chốt. Trong canh tác lúa phát thải thấp, nông dân được khuyến khích áp dụng nguyên tắc “4 đúng”: đúng loại, đúng lượng, đúng lúc và đúng cách. Việc bón phân cân đối, đặc biệt là phân đạm, không chỉ giúp cây lúa hấp thụ dinh dưỡng hiệu quả hơn mà còn giảm thiểu thất thoát nitơ ra môi trường dưới dạng khí nitơ oxit (N2O) – một khí nhà kính mạnh khác. Hơn nữa, việc giảm lượng phân bón hóa học cũng trực tiếp cắt giảm chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận ròng cho người nông dân.
Ngoài ra, việc quản lý rơm rạ sau thu hoạch cũng đóng vai trò quan trọng. Thay vì đốt bỏ, gây ô nhiễm không khí và lãng phí nguồn tài nguyên, rơm rạ có thể được xử lý thành phân hữu cơ hoặc vùi trực tiếp vào đất. Phương pháp này không chỉ làm giàu chất hữu cơ cho đất, cải thiện cấu trúc và độ phì nhiêu, mà còn hạn chế phát thải khí nhà kính và các hạt bụi mịn độc hại vào khí quyển. Việc sử dụng giống lúa chất lượng cao, có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt cũng là một phần không thể thiếu, giúp giảm thiểu việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, bảo vệ sức khỏe con người và môi trường.
Những kết quả đáng khích lệ từ mô hình canh tác lúa phát thải thấp đã khẳng định rằng mục tiêu giảm chi phí sản xuất, tăng năng suất và bảo vệ môi trường hoàn toàn có thể song hành. Đối với người nông dân, việc giảm đầu vào như nước, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đồng nghĩa với việc giảm đáng kể chi phí, từ đó nâng cao thu nhập trên cùng một diện tích canh tác. Với năng suất cao hơn và chi phí thấp hơn, lợi nhuận ròng của bà con nông dân được cải thiện rõ rệt, góp phần nâng cao đời sống.
Về mặt môi trường, mô hình này đóng góp vào nỗ lực giảm nhẹ tác động của biến đổi khí hậu bằng cách giảm phát thải khí nhà kính từ hoạt động nông nghiệp. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc xây dựng một nền nông nghiệp xanh, bền vững, đáp ứng yêu cầu của các thị trường khó tính và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững quốc gia. Các cơ quan quản lý nhà nước và địa phương đang tích cực khuyến khích nhân rộng các mô hình này thông qua các chính sách hỗ trợ, tập huấn kỹ thuật và chuyển giao công nghệ cho bà con nông dân.
Nhìn về phía trước, việc mở rộng và áp dụng rộng rãi các mô hình canh tác lúa phát thải thấp trên diện rộng không chỉ là giải pháp tối ưu cho ngành lúa gạo mà còn là định hướng chiến lược để Việt Nam thực hiện cam kết về giảm phát thải ròng bằng không vào giữa thế kỷ, đồng thời khẳng định vị thế là quốc gia tiên phong trong sản xuất nông nghiệp bền vững trên bản đồ thế giới.
Nguồn: Nông nghiệp Môi trường
