Trong bối cảnh toàn cầu đang tăng tốc hướng tới một tương lai ít carbon, Việt Nam đã thể hiện cam kết mạnh mẽ của mình thông qua mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, việc xây dựng và phát triển một thị trường carbon trong nước, đồng thời tích cực hội nhập với các thị trường quốc tế, được xem là một bước đi chiến lược, mang lại những cơ hội to lớn cho nền kinh tế và môi trường.
Thị trường carbon về cơ bản là một cơ chế kinh tế cho phép giao dịch các giấy phép phát thải hoặc tín chỉ carbon. Mục tiêu chính là đặt một mức giá cho khí thải carbon, khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp giảm lượng phát thải của mình. Có hai loại thị trường chính: thị trường bắt buộc (compliance market), nơi các chính phủ thiết lập giới hạn phát thải và cấp phép giao dịch; và thị trường tự nguyện (voluntary market), nơi các công ty hoặc cá nhân mua tín chỉ để bù đắp lượng khí thải của mình một cách tự nguyện. Đối với Việt Nam, trọng tâm là phát triển một thị trường bắt buộc, nơi các hạn ngạch phát thải được phân bổ và các giao dịch tín chỉ carbon sẽ diễn ra, cho phép các doanh nghiệp đạt hiệu quả cao trong giảm phát thải bán phần vượt trội của mình cho các đơn vị khác.
Việc triển khai thị trường carbon mang đến nhiều lợi ích đa chiều cho Việt Nam. Về mặt môi trường, đây là một công cụ hiệu quả để kiểm soát và giảm thiểu lượng khí nhà kính. Bằng cách áp đặt chi phí lên mỗi tấn carbon thải ra, thị trường tạo ra động lực tài chính mạnh mẽ để các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch hơn, quy trình sản xuất tiết kiệm năng lượng và các giải pháp bền vững khác. Điều này trực tiếp đóng góp vào việc bảo vệ khí hậu và cải thiện chất lượng môi trường sống.
Từ góc độ kinh tế, thị trường carbon hứa hẹn sẽ là một “đòn bẩy” quan trọng. Thứ nhất, nó sẽ thu hút dòng vốn đầu tư xanh. Các nhà đầu tư trong và ngoài nước đang tìm kiếm các dự án có tiềm năng giảm phát thải để đạt được các mục tiêu bền vững của họ hoặc để tạo ra tín chỉ carbon có thể giao dịch. Một thị trường carbon minh bạch và hiệu quả sẽ làm tăng sức hấp dẫn của các dự án năng lượng tái tạo, hiệu quả năng lượng, lâm nghiệp bền vững tại Việt Nam, qua đó thúc đẩy chuyển giao công nghệ tiên tiến và tạo ra việc làm mới trong các lĩnh vực xanh.
Thứ hai, thị trường carbon nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên trường quốc tế. Trong bối cảnh nhiều quốc gia, đặc biệt là Liên minh châu Âu với Cơ chế Điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), đang áp đặt các quy định về phát thải carbon đối với hàng hóa nhập khẩu, việc tham gia vào thị trường carbon giúp các doanh nghiệp Việt Nam chủ động thích ứng. Các sản phẩm được sản xuất với lượng carbon thấp hơn sẽ có lợi thế cạnh tranh, tránh được các loại thuế carbon và tiếp cận được các thị trường khó tính hơn. Ngoài ra, việc giảm phát thải còn giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí sản xuất và nâng cao hình ảnh thương hiệu.
Tuy nhiên, quá trình xây dựng thị trường carbon không phải không có thách thức. Việt Nam cần hoàn thiện khung pháp lý vững chắc, bao gồm các quy định chi tiết về phân bổ hạn ngạch, đăng ký dự án, giám sát, báo cáo và thẩm định (MRV) lượng phát thải, cũng như cơ chế giao dịch và thanh toán. Việc đảm bảo tính minh bạch, chính xác và đáng tin cậy của dữ liệu phát thải là yếu tố then chốt để thị trường hoạt động hiệu quả và tránh được các rủi ro về “rửa xanh” (greenwashing). Bên cạnh đó, việc xây dựng năng lực cho các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các bên liên quan khác là cần thiết để họ có thể hiểu và tham gia hiệu quả vào thị trường mới này.
Theo lộ trình đã được Chính phủ phê duyệt, Việt Nam đang trong giai đoạn chuẩn bị kỹ lưỡng cho việc vận hành thị trường carbon. Giai đoạn thí điểm sẽ kéo dài đến hết năm 2027, tập trung vào việc xây dựng các quy định, hệ thống đăng ký và vận hành thử nghiệm. Từ năm 2028, thị trường carbon sẽ chính thức hoạt động, với sàn giao dịch tín chỉ carbon được thiết lập. Đây là một lộ trình tham vọng nhưng cần thiết để Việt Nam không bỏ lỡ cơ hội, đồng thời thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu.
Nhìn chung, thị trường carbon không chỉ là một công cụ để đạt được mục tiêu giảm phát thải, mà còn là một thành phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển kinh tế bền vững của Việt Nam. Bằng cách chủ động xây dựng và tích hợp thị trường carbon, Việt Nam có thể biến thách thức biến đổi khí hậu thành cơ hội vàng để chuyển đổi nền kinh tế theo hướng xanh, hiện đại và có khả năng cạnh tranh cao trên trường quốc tế, mang lại lợi ích lâu dài cho cả môi trường và người dân.
Nguồn: VnEconomy
