Là một trong những đô thị lớn nhất Việt Nam, Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) đang đối mặt với áp lực môi trường ngày càng gia tăng, đặc biệt là trong lĩnh vực quản lý và xử lý nước thải đô thị. Với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng và dân số đông đúc, lượng nước thải phát sinh hằng ngày là rất lớn, đòi hỏi một hệ thống hạ tầng đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo sức khỏe cộng đồng và bảo vệ môi trường. Nhận thức rõ tầm quan trọng này, TP.HCM đã đặt ra những mục tiêu đầy tham vọng cho công tác xử lý nước thải đến năm 2030, trong đó việc huy động nguồn lực tài chính là chìa khóa then chốt.
Thực trạng hiện tại cho thấy, hạ tầng thu gom và xử lý nước thải của TP.HCM còn nhiều hạn chế, chỉ một phần nhỏ lượng nước thải đô thị được thu gom và xử lý đạt quy chuẩn trước khi xả ra môi trường. Điều này dẫn đến tình trạng ô nhiễm các kênh rạch, sông ngòi nội đô, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của người dân và hệ sinh thái thủy sinh. Các con kênh từng là huyết mạch giao thông và nguồn sinh kế nay phải gánh chịu lượng lớn chất thải chưa qua xử lý, gây ra mùi hôi khó chịu và tiềm ẩn nhiều nguy cơ về dịch bệnh.
Để khắc phục tình trạng này, TP.HCM đã đề ra hai nhóm chỉ tiêu cụ thể đến năm 2030. Thứ nhất, tỷ lệ thu gom nước thải đô thị dự kiến đạt khoảng 80%. Đây là một bước tiến lớn, đòi hỏi việc đầu tư mở rộng mạng lưới cống thu gom đến các khu vực dân cư chưa được phục vụ. Thứ hai, tỷ lệ nước thải được xử lý đạt quy chuẩn quốc gia sẽ cán mốc 40-45%. Mặc dù con số này vẫn còn khiêm tốn so với các đô thị phát triển trên thế giới, nhưng nó đánh dấu một nỗ lực đáng kể, tạo tiền đề cho những giai đoạn tiếp theo hướng tới mục tiêu bền vững hơn.
Tuy nhiên, việc đạt được những mục tiêu này không phải là điều dễ dàng, đặc biệt là khi bài toán kinh tế được đặt ra. Chi phí đầu tư cho hạ tầng thu gom, xây dựng các nhà máy xử lý nước thải hiện đại, cũng như chi phí vận hành, bảo trì là vô cùng lớn. Ước tính, để xây dựng một nhà máy xử lý nước thải quy mô lớn cùng với hệ thống cống thu gom đi kèm có thể lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng. Nguồn vốn từ ngân sách nhà nước dù quan trọng nhưng không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu khổng lồ này.
Chính vì vậy, chiến lược trọng tâm của TP.HCM là đa dạng hóa và huy động tối đa các nguồn lực tài chính. Ngoài nguồn vốn ngân sách nhà nước, thành phố tích cực kêu gọi vốn Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) từ các tổ chức quốc tế và chính phủ nước ngoài. Nguồn vốn ODA không chỉ cung cấp tài chính mà còn mang theo công nghệ và kinh nghiệm quản lý tiên tiến. Đặc biệt, mô hình Đối tác công tư (PPP) được xem là giải pháp then chốt để thu hút đầu tư từ khu vực tư nhân. PPP cho phép chia sẻ rủi ro, tối ưu hóa nguồn lực và khai thác hiệu quả năng lực quản lý của khối tư nhân trong việc triển khai các dự án quy mô lớn.
Việc đầu tư vào hạ tầng không chỉ dừng lại ở các nhà máy xử lý. Thành phố cần phải ưu tiên phát triển và nâng cấp mạng lưới cống thoát nước, xây dựng các trạm bơm, và ứng dụng công nghệ xử lý tiên tiến nhằm đảm bảo nước thải sau xử lý đạt tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Việc quy hoạch tổng thể hệ thống thoát nước và xử lý nước thải cần được thực hiện một cách đồng bộ, bao gồm cả các giải pháp phi tập trung cho những khu vực khó tiếp cận hoặc có mật độ dân cư thấp.
Bên cạnh yếu tố tài chính và kỹ thuật, một khung pháp lý và chính sách rõ ràng cũng đóng vai trò quan trọng. Thành phố cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về quản lý nước thải, cơ chế khuyến khích đầu tư, và chính sách giá dịch vụ nước thải hợp lý để đảm bảo tính bền vững của hệ thống. Đồng thời, việc tăng cường công tác giám sát, kiểm tra chất lượng nước thải đầu ra và xử phạt nghiêm minh các trường hợp vi phạm sẽ góp phần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật về môi trường.
Khi các mục tiêu này được hiện thực hóa, TP.HCM sẽ gặt hái được nhiều lợi ích to lớn. Môi trường sống của người dân sẽ được cải thiện đáng kể, giảm thiểu các bệnh tật liên quan đến nước ô nhiễm. Các dòng kênh, sông ngòi sẽ hồi sinh, trở thành lá phổi xanh và điểm nhấn cảnh quan đô thị, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống. Hơn thế nữa, một môi trường sạch đẹp còn là yếu tố quan trọng để thu hút đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững và khẳng định vị thế của TP.HCM là một đô thị hiện đại, văn minh, và đáng sống trong khu vực.
Thách thức đặt ra là không nhỏ, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, doanh nghiệp, và cộng đồng dân cư. Tuy nhiên, với tầm nhìn chiến lược và quyết tâm cao, TP.HCM hoàn toàn có thể giải quyết bài toán kinh tế phức tạp của nước thải đô thị, hướng tới một tương lai xanh và bền vững hơn vào năm 2030 và xa hơn nữa.
Nguồn: Kinh tế Môi trường
