Trong những tuần đầu tháng 9 vừa qua, Indonesia đã chứng kiến sự gia tăng đột biến về lượng khí thải carbon từ các vụ cháy rừng, vượt qua cả những quốc gia công nghiệp lớn để trở thành nguồn phát thải cao nhất trên toàn cầu trong giai đoạn này. Tình trạng đáng báo động này được cho là hệ quả trực tiếp của đợt hạn hán kéo dài và nhiệt độ cao bất thường do ảnh hưởng của hiện tượng thời tiết El Niño.
Cháy rừng ở Indonesia không phải là một vấn đề mới mẻ, nhưng mức độ nghiêm trọng trong năm nay đặc biệt đáng lo ngại. Quốc gia Đông Nam Á này thường phải đối mặt với các vụ cháy rừng và đất than bùn định kỳ, đặc biệt là trong mùa khô. Tuy nhiên, sự xuất hiện của El Niño đã làm trầm trọng thêm tình hình, kéo dài mùa khô và tạo điều kiện lý tưởng cho lửa bùng phát và lan rộng một cách nhanh chóng, khó kiểm soát.
Các đám cháy chủ yếu xảy ra ở các khu vực rừng nhiệt đới trên đảo Sumatra và Borneo, nơi có trữ lượng lớn đất than bùn. Đất than bùn là một loại đất hữu cơ được hình thành từ vật chất thực vật phân hủy một phần trong môi trường yếm khí, chứa lượng carbon khổng lồ. Khi bị khô hạn và bốc cháy, đất than bùn có thể âm ỉ cháy sâu dưới lòng đất trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng, giải phóng một lượng lớn khí nhà kính vào bầu khí quyển, bao gồm carbon dioxide (CO2) và metan (CH4), những chất gây hiệu ứng nhà kính mạnh.
Lượng khí thải carbon khổng lồ này không chỉ góp phần vào cuộc khủng hoảng khí hậu toàn cầu mà còn gây ra những hậu quả nghiêm trọng về môi trường và sức khỏe cộng đồng trong khu vực. Khói mù dày đặc từ các đám cháy đã bao phủ nhiều thành phố và khu vực lân cận, lan sang các quốc gia láng giềng như Malaysia, Singapore và Thái Lan, gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng. Chất lượng không khí xuống cấp trầm trọng, với nồng độ hạt mịn PM2.5 vượt xa giới hạn an toàn, đe dọa sức khỏe hô hấp của hàng triệu người dân, đặc biệt là trẻ em và người già.
Ngoài tác động đến khí hậu và sức khỏe, các vụ cháy rừng còn gây thiệt hại nặng nề đến đa dạng sinh học. Rừng nhiệt đới Indonesia là nơi sinh sống của nhiều loài động vật quý hiếm và có nguy cơ tuyệt chủng, bao gồm đười ươi, voi lùn và hổ Sumatra. Hàng ngàn hecta rừng bị thiêu rụi đồng nghĩa với việc môi trường sống của các loài này bị phá hủy, đẩy chúng đến gần hơn với bờ vực tuyệt chủng.
Nguyên nhân sâu xa của các vụ cháy rừng tại Indonesia thường liên quan đến hoạt động phá rừng để lấy đất canh tác, đặc biệt là trồng cọ dầu và cây công nghiệp sản xuất bột giấy. Nhiều vụ cháy được bắt đầu có chủ đích để dọn đất nhanh chóng và rẻ tiền, nhưng trong điều kiện khô hạn do El Niño, những đám cháy nhỏ này dễ dàng vượt khỏi tầm kiểm soát. Việc thoát nước các vùng đất than bùn để chuẩn bị cho canh tác cũng khiến chúng trở nên dễ cháy hơn rất nhiều.
Chính phủ Indonesia đã và đang triển khai nhiều biện pháp để đối phó với tình hình, bao gồm huy động hàng ngàn lính cứu hỏa, quân đội và cảnh sát để dập tắt đám cháy, sử dụng máy bay để thả nước và tạo mưa nhân tạo. Tuy nhiên, quy mô và sự phức tạp của vấn đề đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện hơn, bao gồm tăng cường giám sát, thực thi pháp luật nghiêm ngặt hơn đối với các hành vi đốt rừng trái phép, và thúc đẩy các phương pháp quản lý đất bền vững, đặc biệt là phục hồi và bảo vệ các vùng đất than bùn.
Cộng đồng quốc tế cũng đã bày tỏ quan ngại sâu sắc và đề nghị hỗ trợ Indonesia trong việc đối phó với khủng hoảng này. Sự hợp tác khu vực và quốc tế là yếu tố then chốt để giải quyết vấn đề xuyên biên giới của khói mù và giảm thiểu tác động lâu dài đến khí hậu toàn cầu.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang diễn ra ngày càng nhanh chóng và El Niño dự kiến sẽ tiếp tục gây ảnh hưởng, việc ngăn chặn và kiểm soát cháy rừng ở Indonesia không chỉ là trách nhiệm của riêng quốc gia này mà còn là một phần quan trọng trong nỗ lực chung toàn cầu nhằm bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Nguồn: Nông nghiệp Môi trường
