Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, nhiều dòng sông tại Việt Nam đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng, suy giảm lưu lượng và suy thoái hệ sinh thái. Việc phục hồi các dòng sông suy thoái không còn dừng lại ở yêu cầu xử lý môi trường thuần túy, mà đã trở thành nhiệm vụ chiến lược nhằm tái thiết không gian đô thị, kiến tạo diện mạo mới và tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội bền vững.
Thực tế cho thấy, trong nhiều thập kỷ qua, quá trình phát triển kinh tế thiếu kiểm soát và gia tăng dân số nhanh đã gây áp lực rất lớn lên hệ thống sông rạch. Nhiều con sông nội đô rơi vào tình trạng ô nhiễm nặng do tiếp nhận lượng lớn nước thải sinh hoạt và công nghiệp chưa qua xử lý, kết hợp với hành vi lấn chiếm lòng sông. Tình trạng này không chỉ làm suy giảm giá trị cảnh quan mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, gia tăng rủi ro ngập lụt và làm suy yếu khả năng chống chịu của đô thị trước biến đổi khí hậu. Do đó, thay đổi tư duy quản lý theo hướng coi dòng sông là trục cảnh quan trung tâm và tài sản sinh thái vô giá là yêu cầu cấp thiết hiện nay.
Hồi sinh một dòng sông không chỉ đơn thuần là làm sạch nước, mà quan trọng hơn là trả lại không gian tự nhiên và quy hoạch lại dải đất ven sông. Một con sông được phục hồi sẽ tạo tiền đề xây dựng hệ thống công viên cây xanh, khu hành lang bảo vệ nguồn nước kết hợp không gian sinh hoạt cộng đồng và hạ tầng giao thông thủy. Điều này mang lại lợi ích đa chiều: vừa nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân, vừa tạo điều kiện phát triển thương mại, dịch vụ, du lịch sinh thái và văn hóa ven sông. Cảnh quan sông nước xanh, sạch, đẹp sẽ biến những khu vực từng bị coi là “vùng xám” ô nhiễm thành các trung tâm phát triển năng động, gia tăng giá trị đất đai và thu hút nguồn lực đầu tư.
Để chuyển đổi từ nhận thức sang hành động, việc hoàn thiện chính sách và công tác quy hoạch đóng vai trò quyết định. Luật Tài nguyên nước sửa đổi đã đưa ra nhiều cơ chế rõ ràng về việc phân bổ nguồn lực, thu hút xã hội hóa để phục hồi các nguồn nước bị cạn kiệt, ô nhiễm. Bên cạnh việc đầu tư hệ thống thu gom và xử lý nước thải tại gốc, các cơ quan quản lý cần áp dụng những giải pháp dựa vào thiên nhiên như khôi phục thảm thực vật ven sông, tạo sinh cảnh tự nhiên và bổ sung nguồn nước lưu thông định kỳ. Việc kết hợp hài hòa giữa hạ tầng kỹ thuật cứng và các giải pháp sinh thái mềm sẽ giúp tối ưu hóa chi phí và đảm bảo tính bền vững lâu dài.
Kinh nghiệm từ nhiều đô thị lớn trên thế giới cho thấy, việc biến các dòng sông ô nhiễm thành công viên sinh thái và trục phát triển kinh tế là hoàn toàn khả thi nếu có quyết tâm chính trị cùng giải pháp tổng thể. Đối với Việt Nam, quá trình phục hồi nguồn nước gắn với tạo lập không gian phát triển mới chính là chìa khóa để hướng tới mục tiêu xây dựng các đô thị xanh, thông minh và thích ứng bền vững trong tương lai.
Nguồn: Nông nghiệp Môi trường
