Nhiều năm qua, các lưu vực sông lớn tại khu vực Đồng bằng sông Hồng như sông Nhuệ – sông Đáy, hệ thống Bắc Hưng Hải và sông Cầu luôn nằm trong danh sách những điểm nóng về ô nhiễm môi trường nước. Tốc độ đô thị hóa nhanh chóng cùng sự phát triển mạnh mẽ của các khu công nghiệp, làng nghề đã tạo áp lực cực lớn lên khả năng tự làm sạch của các dòng sông. Lượng nước thải sinh hoạt và công nghiệp chưa qua xử lý xả trực tiếp ra môi trường đã làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng nguồn nước, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng và các hoạt động sản xuất nông nghiệp, thủy sản.
Trước thực trạng này, công tác quản lý và phục hồi các lưu vực sông ô nhiễm đang có sự thay đổi căn bản về tư duy tiếp cận. Hồi sinh một dòng sông không còn dừng lại ở việc xử lý cục bộ các điểm đen ô nhiễm hay cải thiện đơn thuần các chỉ số hóa học của nước. Mục tiêu chiến lược hiện nay là kết hợp hài hòa giữa giải pháp môi trường và quy hoạch phát triển vùng, biến các hành lang sông thành không gian kinh tế, văn hóa và sinh thái đô thị đầy tiềm năng.
Đóng vai trò then chốt trong lộ trình này là kiểm soát chặt chẽ các nguồn xả thải. Các địa phương thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng đang tập trung rà soát, đầu tư xây dựng các nhà máy xử lý nước thải tập trung tại các đô thị lớn, khu công nghiệp và cụm công nghiệp làng nghề. Bên cạnh đó, việc áp dụng công nghệ tiên tiến để giám sát tự động, liên tục chất lượng nước xả thải cũng được đẩy mạnh. Việc kiên quyết xử lý các cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng và áp dụng nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền được coi là công cụ quản lý hữu hiệu để giảm tải áp lực xả thải cho các dòng sông.
Song song với việc làm sạch nguồn nước, quy hoạch lại không gian hai bên bờ sông được xác định là hướng đi đột phá. Việc phát triển các đô thị ven sông theo hướng đô thị sinh thái, kết hợp với các không gian công cộng, công viên cây xanh và hạ tầng du lịch đường thủy sẽ tạo ra diện mạo hoàn toàn mới cho vùng. Khi môi trường nước được cải thiện, giá trị quỹ đất ven sông sẽ gia tăng đáng kể, thu hút các nguồn lực đầu tư xã hội hóa, chuyển đổi từ mô hình kinh tế quay lưng lại dòng sông sang mô hình kinh tế hướng sông.
Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu phục hồi toàn diện ba hệ thống sông, sự phối hợp liên vùng giữa các tỉnh, thành phố trong lưu vực đóng vai trò quyết định. Một cơ chế điều phối đủ mạnh, thống nhất về quy chuẩn và chia sẻ dữ liệu giám sát môi trường là điều kiện tiên quyết. Việc trả lại sự sống cho các dòng sông không chỉ bảo vệ tài nguyên nước cho thế hệ tương lai, mà còn tạo đòn bẩy vững chắc để Đồng bằng sông Hồng bứt phá trong kỷ nguyên phát triển xanh và bền vững.
Nguồn: Kinh tế Môi trường
