Tình trạng ô nhiễm môi trường nước tại các lưu vực sông lớn ở khu vực phía Bắc như Bắc Hưng Hải, Nhuệ – Đáy và Ngũ Huyện Khê đang ở mức báo động, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống dân sinh và sự phát triển kinh tế. Mới đây, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã chỉ đạo Bộ Môi trường phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng các địa phương liên quan khẩn trương hoàn thiện dự án phục hồi các nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt. Mục tiêu cốt lõi là giải quyết dứt điểm các điểm đen ô nhiễm, từng bước trả lại hệ sinh thái tự nhiên cho các dòng sông.
Trong nhiều năm qua, các hệ thống sông này chịu áp lực xả thải khổng lồ từ hoạt động sinh hoạt, sản xuất công nghiệp, làng nghề và nông nghiệp. Hệ thống sông Nhuệ – Đáy cùng hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải thường xuyên xuất hiện hiện tượng nước đổi màu đen kịt, bốc mùi hôi thối vào mùa khô. Tương tự, sông Ngũ Huyện Khê chảy qua địa bàn tỉnh Bắc Ninh cũng gánh chịu lượng lớn nước thải chưa qua xử lý từ các làng nghề tái chế giấy và kim loại, gây ô nhiễm nghiêm trọng nguồn nước phục vụ tưới tiêu và sinh hoạt.
Để khắc phục triệt để, Lãnh đạo Chính phủ nhấn mạnh dự án phục hồi nguồn nước cần được thiết kế theo hướng tổng thể, đồng bộ và có lộ trình phân kỳ cụ thể. Việc đầu tư không được dàn trải mà phải tập trung vào các giải pháp cấp bách, có tính đột phá nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn vốn ngân sách. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải ngay từ gốc, kiên quyết đình chỉ hoặc xử lý nghiêm các cơ sở sản xuất cố tình vi phạm quy chuẩn xả thải ra môi trường.
Giải pháp hạ tầng kỹ thuật đóng vai trò then chốt trong kế hoạch hồi sinh các dòng sông. Các tỉnh, thành phố nằm trong lưu vực sông được yêu cầu đẩy nhanh tiến độ đầu tư, đưa vào vận hành các nhà máy xử lý nước thải tập trung, đặc biệt là nước thải sinh hoạt đô thị. Đối với các khu vực làng nghề, các địa phương phải khẩn trương hoàn thiện quy hoạch tập trung, bắt buộc lắp đặt hệ thống xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn trước khi xả ra dòng chảy chung.
Một giải pháp quan trọng khác được chỉ đạo triển khai là tăng cường khả năng tự làm sạch của sông thông qua cơ chế bổ cập nước hợp lý. Việc nghiên cứu điều tiết nguồn nước từ hệ thống sông lớn vào sông Nhuệ, sông Đáy và hệ thống Bắc Hưng Hải sẽ giúp lưu thông dòng chảy, giảm thiểu nồng độ chất ô nhiễm tích tụ. Tuy nhiên, phương án bổ cập nước cần được tính toán kỹ lưỡng về mặt thủy văn để đảm bảo tính an toàn và hiệu quả toàn diện.
Sự phối hợp liên vùng, liên tỉnh được xác định là yếu tố quyết định thành công của dự án. Vì dòng chảy ô nhiễm trải dài qua nhiều địa bàn như Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Dương và Hà Nam, các địa phương cần thiết lập cơ chế giám sát chung, liên thông dữ liệu quan trắc môi trường và cùng triển khai các biện pháp bảo vệ nguồn nước đồng bộ.
Dự án phục hồi các dòng sông suy thoái không chỉ dừng lại ở bài toán xử lý môi trường trước mắt mà còn hướng tới mục tiêu phát triển bền vững không gian văn hóa, kinh tế ven sông. Việc triển khai đúng lộ trình và bảo đảm hiệu quả đầu tư sẽ giúp tái tạo hệ sinh thái, biến các dòng sông thành những trục cảnh quan xanh, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của toàn vùng trọng điểm Bắc Bộ.
Nguồn: Kinh tế Môi trường
