Khoảng 40% diện tích đất trên thế giới đã bị suy thoái, ảnh hưởng trực tiếp đến gần 3,5 tỷ người. Tình trạng này không chỉ đe dọa an ninh lương thực, nguồn nước và sinh kế của hàng trăm triệu hộ gia đình, mà còn gây mất ổn định kinh tế ở nhiều khu vực, đặc biệt là châu Phi và Trung Á.
Trước bối cảnh đó, Hội nghị lần thứ 17 các bên tham gia Công ước của Liên hợp quốc về chống sa mạc hóa (COP17) đang diễn ra tại Ulaanbaatar, Mông Cổ, từ ngày 13 đến 17/5, với sự tham gia của hơn 1.500 đại biểu từ 190 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trọng tâm của hội nghị là tìm kiếm các giải pháp cụ thể để ngăn chặn và đảo ngược xu hướng suy thoái đất, đồng thời khởi động một cách tiếp cận mới: biến phục hồi đất từ một khoản chi phí môi trường trở thành một lĩnh vực đầu tư có lợi nhuận.
Theo các báo cáo trình bày tại COP17, mỗi năm thế giới mất đi khoảng 24 tỷ tấn đất màu mỡ do xói mòn, sạt lở và nhiễm mặn. Ở nhiều nước đang phát triển, tình trạng này làm giảm năng suất nông nghiệp từ 15% đến 20%, kéo theo sự gia tăng di cư và xung đột tài nguyên. Ông Ibrahim Thiaw, Tổng thư ký điều hành Công ước, nhấn mạnh: “Chúng ta không còn có thể xem việc phục hồi đất là một nghĩa vụ tốn kém. Đây là một trong những khoản đầu tư thông minh nhất cho tương lai bền vững – vừa giảm phát thải, vừa thúc đẩy tăng trưởng xanh và tạo việc làm.”
Điểm mới của COP17 so với các kỳ họp trước là việc đưa các nguyên tắc tài chính bền vững vào các dự án phục hồi đất. Cụ thể, các nước được khuyến khích xây dựng “danh mục dự án phục hồi đất” có thể huy động vốn từ quỹ khí hậu, trái phiếu xanh và đầu tư tư nhân. Một số quốc gia như Ethiopia, Kenya và Ấn Độ đã bắt đầu thí điểm mô hình “phục hồi đất dựa vào cộng đồng”, trong đó nông dân được trả công để trồng cây bản địa, áp dụng kỹ thuật canh tác bảo tồn, và sau đó họ được hưởng lợi từ sản phẩm nông nghiệp và tín chỉ carbon.
Bà Yoona Lee, chuyên gia kinh tế môi trường tại Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), cho rằng: “Thị trường tín chỉ carbon và sinh khối đang mở ra cơ hội rất lớn cho các quốc gia có diện tích đất suy thoái cao. Nếu chính sách đúng, mỗi hecta đất được phục hồi có thể tạo ra giá trị kinh tế lên đến 3.000 USD mỗi năm.” Tuy nhiên, bà cũng cảnh báo rằng các dự án phục hồi cần gắn với bảo đảm quyền sử dụng đất của người dân địa phương, tránh tình trạng đầu cơ đất đai và chuyển đổi mục đích sử dụng đất không bền vững.
Tại phiên thảo luận về công nghệ, Mông Cổ – nước chủ nhà – đã giới thiệu ứng dụng bản đồ vệ tinh kết hợp trí tuệ nhân tạo để theo dõi tốc độ mất thảm thực vật và xây dựng cơ sở dữ liệu mở cho các nhà đầu tư. Công nghệ này cho phép xác định chính xác những khu vực ưu tiên đầu tư phục hồi, giảm rủi ro cho các quỹ đầu tư và giúp chính phủ các nước minh bạch hóa số liệu trong báo cáo quốc gia.
Đến nay, mới có khoảng 90 quốc gia cam kết đạt mục tiêu trung hòa suy thoái đất (Land Degradation Neutrality) vào năm 2030 theo Thỏa thuận Rio+20. COP17 được kỳ vọng sẽ đưa ra một lộ trình tài chính cụ thể, bao gồm việc thành lập quỹ hỗ trợ kỹ thuật cho các nước đang phát triển trong việc xây dựng dự án phục hồi đất. Bản dự thảo tuyên bố chung cuối hội nghị dự kiến sẽ kêu gọi các ngân hàng phát triển tăng gấp đôi vốn đầu tư cho các giải pháp dựa vào thiên nhiên từ nay đến năm 2030.
Đối với Việt Nam, một quốc gia chịu nhiều tác động của hạn hán và xâm nhập mặn, kinh nghiệm quốc tế từ COP17 là rất hữu ích. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho biết nước ta hiện có khoảng 2,5 triệu ha đất bị suy thoái ở mức độ trung bình và nặng, tập trung ở khu vực miền Trung – Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long. Việc thí điểm các mô hình đầu tư kết hợp công – tư, cùng với việc hoàn thiện cơ chế bán tín chỉ các-bon rừng, được xem là hai ưu tiên trong giai đoạn tới.
Hội nghị COP17 sẽ còn tiếp tục làm việc đến cuối tuần, nhưng thông điệp chính đã rõ ràng: phục hồi đất không còn là “câu chuyện môi trường” đơn thuần, mà đã trở thành một phần của chiến lược phát triển kinh tế – xã hội ở quy mô toàn cầu. Các quốc gia, doanh nghiệp và người dân nếu hành động ngay hôm nay có thể biến thách thức thành lợi thế cạnh tranh, đồng thời đóng góp cho mục tiêu hạn chế biến đổi khí hậu.
Nguồn: VnEconomy — đọc bản gốc
