Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực từ hoạt động kinh tế, các dòng sông ở Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là hiện tượng sạt lở ở các bờ sông. Thay vì chỉ tập trung vào các giải pháp kỹ thuật truyền thống như xây dựng kè bê tông, các chuyên gia hiện nay đang đẩy mạnh mô hình phát triển bền vững với tiếp cận toàn diện hơn.
Mô hình ‘con sông đẹp’ được hiểu là dòng sông vừa đáp ứng yêu cầu về ổn định địa chất và phòng chống sạt lở, đồng thời bảo tồn và cải thiện chất lượng môi trường nước, đa dạng sinh học và cảnh quan thiên nhiên. Điểm khác biệt quan trọng của hướng tiếp cận này là sự hòa hợp giữa các mục tiêu kỹ thuật với những giá trị sinh thái và xã hội.
Các giải pháp được áp dụng trong mô hình này bao gồm: phục hồi thảm thực vật ở bờ sông, tạo lập rừng ngập nước tự nhiên, sử dụng các vật liệu thân thiện với môi trường như gỗ, đá tự nhiên để ổn định bờ sông, và đặc biệt là khôi phục dòng chảy tự nhiên của sông. Những biện pháp này giúp tái lập cân bằng sinh thái tự nhiên, giảm thiểu xói mòn mà không cần đến các công trình bê tông khổng lồ.
Một yếu tố then chốt của mô hình là sự tham gia của cộng đồng dân cư. Người dân địa phương không chỉ được thông tin về những thay đổi sắp tới mà còn trở thành những người quản lý tích cực cho tài nguyên sông ngòi. Việc tổ chức các hoạt động trồng cây, vệ sinh sông suối cùng cộng đồng giúp tạo nên sự gắn bó và trách nhiệm chung trong việc bảo vệ môi trường sống.
Lợi ích của mô hình này là đa chiều. Ngoài việc giải quyết vấn đề sạt lở bền vững, nó còn tạo ra những không gian xanh có giá trị cảnh quan cao, thu hút du lịch sinh thái và tạo cơ hội phát triển kinh tế địa phương thông qua các dịch vụ du lịch, nuôi trồng thủy sản bền vững. Hơn nữa, rừng bờ sông được phục hồi giúp cải thiện chất lượng nước, hạn chế tràn ngập và giảm nhẹ tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan.
Tuy nhiên, để mô hình phát triển hiệu quả, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chính phủ, các tổ chức môi trường, cộng đồng địa phương và các nhà khoa học. Đồng thời, cần có nguồn tài chính đủ dành cho các dự án thí điểm và nâng cao nhận thức của người dân về lợi ích lâu dài của cách tiếp cận này so với các biện pháp truyền thống.
Mô hình ‘con sông đẹp’ không phải là những tham vọng quá cao, mà là một hướng đi thực tế, khả thi để hòa hợp giữa phát triển, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống con người trong một tương lai bền vững.
Nguồn: Nông nghiệp Môi trường — đọc bản gốc
