Trong bối cảnh toàn cầu hóa và biến đổi khí hậu đang diễn ra mạnh mẽ, yêu cầu về một nền kinh tế xanh và phát triển bền vững ngày càng trở nên cấp thiết. Tại Việt Nam, nhiều địa phương đang nỗ lực chuyển mình để đáp ứng những tiêu chuẩn mới này, và Đồng Nai – một trong những trung tâm công nghiệp lớn của cả nước – đang tiên phong với một hướng đi đầy tham vọng: chuyển đổi các khu công nghiệp (KCN) hiện hữu sang mô hình xanh, sinh thái.
Thay vì chỉ tập trung vào việc phát triển các KCN mới với những tiêu chí môi trường chặt chẽ, tỉnh Đồng Nai đã nhận thấy tầm quan trọng của việc “xanh hóa” những cơ sở đã đi vào hoạt động. Đây là một quyết sách mang tính chiến lược, nhằm giải quyết những thách thức môi trường tiềm ẩn từ quá trình công nghiệp hóa kéo dài, đồng thời tối ưu hóa nguồn lực và cơ sở hạ tầng đã có. Lộ trình chuyển đổi này không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ các quy định môi trường cơ bản, mà hướng tới một sự thay đổi toàn diện trong cách thức vận hành và quản lý KCN.
Mục tiêu cốt lõi của sáng kiến này là xây dựng các KCN sinh thái, nơi các hoạt động sản xuất được tích hợp hài hòa với việc bảo vệ môi trường, sử dụng tài nguyên hiệu quả và giảm thiểu tác động tiêu cực. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Đồng Nai đang cụ thể hóa các kế hoạch hành động với nhiều trụ cột chính, dự kiến sẽ được triển khai mạnh mẽ từ nay đến năm 2026.
Một trong những trụ cột quan trọng nhất là thúc đẩy “sản xuất sạch hơn”. Đây là một phương pháp tiếp cận chủ động nhằm giảm thiểu chất thải và ô nhiễm tại nguồn, thay vì xử lý chúng sau khi phát sinh. Các doanh nghiệp trong KCN sẽ được khuyến khích và hỗ trợ áp dụng các công nghệ tiên tiến, quy trình sản xuất ít tiêu hao nguyên liệu và năng lượng, tái sử dụng phế liệu và phụ phẩm. Điều này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn mang lại lợi ích kinh tế đáng kể thông qua việc cắt giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Bên cạnh đó, khái niệm “cộng sinh công nghiệp” đang được đặc biệt chú trọng. Đây là một mô hình hợp tác giữa các doanh nghiệp, trong đó chất thải hoặc phụ phẩm của một doanh nghiệp này lại trở thành nguyên liệu đầu vào cho doanh nghiệp khác. Ví dụ, nhiệt dư từ một nhà máy thép có thể được sử dụng để sấy khô sản phẩm của nhà máy nông sản, hoặc tro xỉ từ nhà máy nhiệt điện có thể được dùng làm vật liệu xây dựng. Mô hình này không chỉ giúp giảm lượng chất thải phát sinh ra môi trường mà còn tạo ra một chuỗi giá trị mới, tăng cường tính liên kết và hiệu quả tổng thể của KCN.
Việc sử dụng năng lượng hiệu quả cũng là một yếu tố then chốt trong lộ trình chuyển đổi. Các KCN sẽ được khuyến khích đầu tư vào các giải pháp tiết kiệm năng lượng, như sử dụng thiết bị hiệu suất cao, tối ưu hóa hệ thống chiếu sáng và làm mát, hay tích hợp năng lượng tái tạo như điện mặt trời vào hệ thống cung cấp năng lượng. Đồng thời, việc kiểm kê khí nhà kính là bước đi cơ bản nhưng vô cùng cần thiết. Thông qua việc đo lường và định lượng lượng phát thải, các doanh nghiệp và ban quản lý KCN sẽ có cơ sở dữ liệu chính xác để đặt ra mục tiêu giảm phát thải cụ thể, theo dõi tiến độ và điều chỉnh chiến lược phù hợp với các cam kết về biến đổi khí hậu.
Để đảm bảo sự thành công của lộ trình này, Đồng Nai sẽ cần xây dựng một khung pháp lý và chính sách hỗ trợ rõ ràng, bao gồm các ưu đãi về thuế, tín dụng cho các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ xanh, cũng như các chương trình đào tạo, nâng cao năng lực cho đội ngũ quản lý và kỹ sư. Sự hợp tác chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, các ban quản lý KCN và cộng đồng doanh nghiệp là yếu tố then chốt. Việc thu hút đầu tư vào các dự án xanh, ứng dụng công nghệ thân thiện môi trường và chuyển giao tri thức cũng đóng vai trò quan trọng.
Việc chuyển hóa các KCN hiện hữu theo hướng xanh, sinh thái không chỉ mang lại lợi ích môi trường to lớn như giảm ô nhiễm không khí và nước, bảo vệ đa dạng sinh học, mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp, thu hút dòng vốn đầu tư xanh, và tạo ra một môi trường sống và làm việc chất lượng hơn cho người dân địa phương. Với quyết tâm và lộ trình cụ thể, Đồng Nai đang đặt nền móng vững chắc cho một tương lai công nghiệp bền vững, đóng góp vào mục tiêu chung về phát triển kinh tế xanh của Việt Nam.
Nguồn: VnEconomy
