Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu và yêu cầu ngày càng cao về phát triển bền vững, thị trường carbon đang trở thành một yếu tố quan trọng định hình lại phương thức sản xuất và kinh doanh của doanh nghiệp trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, với lộ trình thí điểm dự kiến bắt đầu từ năm 2025, thị trường này không chỉ là một thách thức mà còn là một cơ hội chiến lược để các doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo đà phát triển bền vững trong tương lai.
Thị trường carbon, hay còn gọi là thị trường tín chỉ carbon, là một công cụ kinh tế được thiết kế để giảm thiểu lượng khí thải nhà kính bằng cách đặt ra giới hạn phát thải (cap) và cho phép các doanh nghiệp mua bán tín chỉ phát thải. Những doanh nghiệp phát thải ít hơn hạn mức có thể bán phần dư thừa của mình, trong khi những doanh nghiệp phát thải nhiều hơn phải mua thêm tín chỉ để bù đắp. Cơ chế này khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch và các giải pháp giảm phát thải.
Việt Nam đã thể hiện cam kết mạnh mẽ trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu thông qua mục tiêu đạt mức phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Luật Bảo vệ Môi trường năm 2020 cùng Nghị định số 06/2022/NĐ-CP đã đặt nền móng pháp lý cho việc phát triển thị trường carbon trong nước. Theo lộ trình, giai đoạn thí điểm sẽ diễn ra từ năm 2025 đến hết năm 2027, tập trung vào việc xây dựng các quy định quản lý, vận hành, cơ sở dữ liệu quốc gia và chuẩn bị năng lực cho các tổ chức liên quan. Từ năm 2028, thị trường carbon chính thức sẽ bắt đầu vận hành.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, giai đoạn thí điểm không phải là thời gian chờ đợi mà là cơ hội vàng để chuẩn bị và làm chủ cuộc chơi. Việc chủ động tham gia và tìm hiểu sâu về cơ chế thị trường carbon sẽ mang lại lợi thế cạnh tranh đáng kể. Những doanh nghiệp tiên phong sẽ có điều kiện để xây dựng và tích lũy năng lực, từ việc kiểm kê khí nhà kính, thiết lập hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) đến việc phát triển các dự án giảm phát thải và quản lý tín chỉ carbon hiệu quả.
Một trong những lợi ích rõ rệt nhất là khả năng tối ưu hóa chi phí và tăng hiệu quả sản xuất. Khi doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ tiết kiệm năng lượng, sử dụng nguồn năng lượng tái tạo hoặc cải tiến quy trình để giảm phát thải, họ không chỉ giảm được lượng khí thải mà còn cắt giảm chi phí vận hành đáng kể. Hơn nữa, việc tạo ra các tín chỉ carbon vượt mức cho phép có thể mang lại nguồn doanh thu mới từ việc bán các tín chỉ này trên thị trường.
Bên cạnh lợi ích tài chính, việc tham gia vào thị trường carbon còn giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín và hình ảnh thương hiệu. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến các sản phẩm và dịch vụ thân thiện với môi trường, một doanh nghiệp có cam kết giảm phát thải mạnh mẽ sẽ dễ dàng thu hút khách hàng, đối tác và nhà đầu tư. Điều này đặc biệt quan trọng khi các thị trường xuất khẩu lớn như châu Âu đang áp dụng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), buộc các nhà nhập khẩu phải trả phí carbon đối với hàng hóa nhập khẩu có cường độ phát thải cao.
Việc chuẩn bị sớm cũng giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro pháp lý và tài chính trong tương lai. Khi thị trường carbon chính thức đi vào hoạt động với các quy định chặt chẽ hơn, những doanh nghiệp đã có kinh nghiệm và hệ thống sẵn sàng sẽ dễ dàng thích ứng, tránh được các khoản phạt do không tuân thủ và có thể tận dụng tốt hơn các cơ hội đầu tư xanh. Ngược lại, những doanh nghiệp chậm trễ có thể phải đối mặt với áp lực lớn hơn về chi phí tuân thủ và khả năng cạnh tranh giảm sút.
Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra không ít thách thức. Các doanh nghiệp có thể phải đối mặt với chi phí đầu tư ban đầu cao cho công nghệ mới, hệ thống giám sát và đào tạo nhân lực. Sự phức tạp của các quy định và cơ chế vận hành thị trường carbon cũng đòi hỏi sự tư vấn chuyên sâu và nguồn lực đáng kể. Để hỗ trợ doanh nghiệp, Chính phủ và các tổ chức liên quan cần tăng cường công tác phổ biến thông tin, đào tạo, cung cấp hướng dẫn kỹ thuật và có các chính sách ưu đãi phù hợp.
Tóm lại, giai đoạn thí điểm thị trường carbon không chỉ là một cột mốc trong hành trình phát triển bền vững của Việt Nam mà còn là một bước ngoặt chiến lược cho các doanh nghiệp. Bằng cách chủ động chuẩn bị, đầu tư vào công nghệ xanh và xây dựng năng lực quản lý phát thải, doanh nghiệp Việt không chỉ đáp ứng yêu cầu hội nhập mà còn kiến tạo một lợi thế cạnh tranh bền vững, góp phần vào mục tiêu Net Zero quốc gia và sự thịnh vượng chung của nền kinh tế xanh.
Nguồn: Nông nghiệp Môi trường
