Trong lộ trình tiến tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, việc thiết lập thị trường các-bon nội địa đóng vai trò vô cùng then chốt. Việt Nam dự kiến sẽ đưa sàn giao dịch các-bon vào vận hành thử nghiệm từ năm 2025 trước khi chính thức hoạt động thương mại từ năm 2028. Nhằm chuẩn bị cho bước đi quan trọng này, các cơ quan chuyên trách đang khẩn trương nghiên cứu cơ chế giám sát minh bạch, giúp ngăn chặn nguy cơ đầu cơ và thao túng giá hàng hóa đặc thù này.
Trên thực tế, thị trường các-bon trong nước có định hướng tận dụng hệ thống công nghệ, hạ tầng giao dịch cũng như cơ chế thanh toán bù trừ sẵn có của thị trường chứng khoán. Giải pháp này giúp tối ưu hóa chi phí đầu tư hạ tầng và tận dụng được quy trình quản lý hiện đại. Tuy nhiên, hàng hóa các-bon bao gồm hạn ngạch phát thải và tín chỉ các-bon lại mang bản chất hoàn toàn khác biệt so với các loại cổ phiếu hay trái phiếu truyền thống.
Giá trị của các-bon phụ thuộc lớn vào quy định pháp lý, chính sách giảm phát thải quốc gia và kết quả của hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV). Trong giai đoạn đầu vận hành, quy mô thị trường còn tương đối khiêm tốn và lượng hàng hóa chưa thực sự dồi dào. Tình trạng thiếu hụt thanh khoản kết hợp với thông tin không đồng đều có thể tạo cơ hội cho một số tổ chức thực hiện hành vi găm hàng, đẩy giá hoặc thực hiện các giao dịch thao túng làm sai lệch tín hiệu thị trường.
Để giải quyết thách thức này, cơ quan quản lý nhà nước bao gồm Bộ Tài chính và Bộ Tài nguyên và Môi trường đang phối hợp xây dựng một khung giám sát hai cấp có tính đặc thù cao. Bên cạnh các quy định về biên độ dao động giá và hạn mức giao dịch trong ngày, sàn giao dịch sẽ áp dụng quy trình kiểm soát danh tính và năng lực của các bên tham gia. Việc sở hữu số lượng lớn tín chỉ hoặc hạn ngạch vượt mức quy định sẽ phải tuân thủ cơ chế báo cáo ngưỡng bắt buộc.
Song song đó, toàn bộ dữ liệu liên quan đến việc phân bổ hạn ngạch, cấp chứng nhận tín chỉ và hoạt động phát thải của các cơ sở bắt buộc kiểm kê sẽ được liên thông và công khai minh bạch. Sự minh bạch về mặt thông tin giúp các doanh nghiệp tham gia thị trường đưa ra quyết định mua bán dựa trên nhu cầu tuân thủ thực tế, thay vì chạy theo các cơn sóng đầu cơ tài chính ngắn hạn.
Một thị trường các-bon vận hành ổn định, công bằng không chỉ bảo vệ lợi ích của các doanh nghiệp sản xuất trong nước mà còn là cơ sở để kết nối với thị trường tài chính xanh quốc tế. Việc thiết lập rào cản kỹ thuật vững chắc ngay từ đầu sẽ tạo tiền đề cho sự phát triển bền vững của thị trường tín chỉ các-bon Việt Nam trong tương lai.
Nguồn: Nông nghiệp Môi trường
