Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực ngày càng lớn lên nguồn tài nguyên thiên nhiên, việc giảm lãng phí thực phẩm không chỉ là bài toán kinh tế mà còn là yêu cầu cấp thiết về môi trường. Tại Việt Nam, ước tính mỗi năm có khoảng 8-11 triệu tấn lương thực bị thất thoát sau thu hoạch và tiêu dùng, gây thiệt hại hàng tỷ USD và tạo ra lượng lớn khí thải nhà kính. Trước thực trạng này, việc áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực lương thực – thực phẩm đang được xem là hướng đi tất yếu, giúp tối ưu hóa giá trị sử dụng của nguyên liệu và giảm thiểu chất thải ra môi trường.
Kinh tế tuần hoàn trong lương thực thực phẩm không chỉ dừng lại ở việc xử lý rác thải hữu cơ, mà bao gồm một chuỗi các hoạt động: thiết kế quy trình sản xuất thân thiện môi trường, tối ưu hóa khâu thu hoạch và bảo quản, xây dựng hệ thống phân phối thông minh để giảm hư hỏng, cho đến việc tái chế phụ phẩm thành thức ăn chăn nuôi, phân bón hữu cơ hoặc năng lượng sinh học. Cách tiếp cận này tạo ra một vòng khép kín, trong đó chất thải của ngành này trở thành nguyên liệu đầu vào cho ngành khác, giảm áp lực lên các bãi chôn lấp và giảm phát thải metan từ rác thực phẩm phân hủy.
Nhận thức được tầm quan trọng đó, Chính phủ Việt Nam đã ban hành Kế hoạch hành động quốc gia chuyển đổi hệ thống lương thực – thực phẩm minh bạch, trách nhiệm và bền vững đến năm 2030. Kế hoạch đặt ra các mục tiêu cụ thể như giảm 50% tổn thất sau thu hoạch vào năm 2030 và thúc đẩy các mô hình sản xuất tuần hoàn. Việc rà soát chính sách hiện nay tập trung vào việc xác định lộ trình triển khai, tháo gỡ các rào cản pháp lý và huy động nguồn lực cho các dự án thí điểm, tạo tiền đề để nhân rộng các mô hình thành công trên toàn quốc.
Trên thực tế, đã có những tín hiệu tích cực từ các doanh nghiệp và địa phương. Nhiều hợp tác xã nông nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long đã áp dụng quy trình sản xuất lúa thông minh, ứng dụng công nghệ sinh học để xử lý rơm rạ thành phân bón và nấm rơm, thay vì đốt bỏ như trước. Các siêu thị và chuỗi cửa hàng tiện lợi cũng bắt đầu triển khai các chương trình ưu đãi cho thực phẩm sắp hết hạn sử dụng để giảm tồn kho và lãng phí, đồng thời phối hợp với các tổ chức xã hội để quyên góp thực phẩm còn dùng được cho người nghèo.
Tuy nhiên, để kinh tế tuần hoàn thực sự trở thành công cụ hữu hiệu trong giảm lãng phí thực phẩm, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua. Hệ thống thu gom và phân loại chất thải tại nguồn ở nhiều đô thị chưa đồng bộ, dẫn đến việc khó tách riêng chất thải hữu cơ để tái chế. Nhận thức của người tiêu dùng về vấn đề lãng phí thực phẩm còn hạn chế, đặc biệt là trong dịp lễ Tết. Bên cạnh đó, các chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ tái chế và xử lý phụ phẩm còn chưa đủ hấp dẫn.
Để giải quyết bài toán này, các chuyên gia cho rằng cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành và địa phương trong việc ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật, xây dựng hạ tầng tái chế, cũng như đẩy mạnh truyền thông nâng cao ý thức cộng đồng. Việc đưa nội dung giảm thất thoát lương thực và kinh tế tuần hoàn vào chương trình giáo dục cũng là một giải pháp lâu dài cần được xem xét.
Ở góc độ quốc tế, Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm từ các nước dẫn đầu như Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước châu Âu trong việc xây dựng hệ thống pháp luật về giảm lãng phí thực phẩm và khuyến khích các sáng kiến tuần hoàn. Các tổ chức quốc tế như UNDP, FAO cũng đang tích cực hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho các dự án chuyển đổi tại Việt Nam, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình triển khai.
Chặng đường phía trước còn nhiều việc phải làm, nhưng với quyết tâm chính trị và sự chung tay của toàn xã hội, kinh tế tuần hoàn hứa hẹn sẽ mở ra hướng đi bền vững để Việt Nam giải quyết bài toán vừa đảm bảo an ninh lương thực, vừa bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu trong tương lai.
Nguồn: Nông nghiệp Môi trường — đọc bản gốc
